مجوز پهپاد و مجوز پرواز؛ راهنمای الزامات قانونی

چهار رکن اصلی پیش از عملیات پروازی

ماده ۸ قانون انجام بهره‌برداری و عملیات پروازی را به وجود چند شرط هم‌زمان مرتبط می‌کند: شخص دارای مجوز بهره‌برداری، پهپاد دارای سند رسمی مالکیت، کاربر دارای گواهینامه معتبر و ثبت و تأیید اطلاعات طرح پروازی. در کنار این موارد، بیمه مسئولیت مدنی و الزامات اختصاصی محل یا نوع مأموریت نیز باید بررسی شود.

سند رسمی مالکیت پهپاد؛ موضوع مستقل از خلبان

بر اساس ماده ۶، سند رسمی مالکیت شامل شماره شناسایی یکتا، مشخصات فنی، مشخصات مالک و نوع کاربری است. صدور سند مالکیت و شماره شناسایی یکتا پس از تأیید مشخصات فنی و نوع کاربری، در چهارچوب قانون انجام می‌شود. ماده ۷ نیز تغییرات فنی از جمله رنگ، بدنه، موتور، نوع کاربری یا نصب تجهیزات جانبی را به فرایند قانونی و درج در سند جدید مرتبط می‌کند.

ماده ۱۲ معامله، واگذاری حق بهره‌برداری، توزیع، حمل و نگهداری پهپاد فاقد سند رسمی مالکیت را ممنوع اعلام کرده و برای پهپادهای موجود پیش از تصویب قانون نیز مقررات انتقالی در نظر گرفته است.

مجوز بهره‌برداری و پروانه فعالیت

«بهره‌بردار» در ماده ۱ شخص حقیقی یا حقوقی دارای مجوز برای به‌کارگیری پهپاد و ارائه خدمات پروازی است. تبصره ۱ ماده ۴ نیز صدور پروانه فعالیت در حوزه‌هایی از جمله آموزش، تعمیرات، بهره‌برداری و صدور گواهینامه کاربر هدایت‌کننده را در صلاحیت سازمان هواپیمایی کشوری قرار داده و آن را به فرایندهای بررسی مقرر در قانون پیوند می‌دهد.

در عملیات خدماتی، تبصره ۴ ماده ۸ بر صلاحیت حرفه‌ای اشخاص و نگهداری اطلاعات پروازی برای ارائه به مراجع ذی‌صلاح تأکید دارد. بنابراین داشتن یک پهپاد یا حتی گواهینامه کاربر، به‌تنهایی جایگزین مجوز بهره‌برداری حرفه‌ای نیست.

گواهینامه معتبر کاربر یا خلبان

قانون «کاربر» را شخص دارای گواهینامه معتبر می‌داند که هدایت پهپاد را بر عهده دارد، خواه مالک باشد یا نباشد. تبصره ۳ ماده ۴ نیز بررسی شرایط جسمی و روانی برای طی دوره‌های آموزشی در آموزشگاه دارای مجوز را در فرایند صدور گواهینامه مورد توجه قرار داده است. برای جزئیات مسیر آموزشی و ارزیابی، راهنمای گواهینامه خلبانی پهپاد و آزمون را ببینید.

ثبت و تأیید اطلاعات طرح پروازی

طرح پروازی به یک مأموریت مشخص مربوط است و با سند مالکیت یا گواهینامه کاربر یکسان نیست. تبصره ۱ ماده ۸ ثبت و تأیید اطلاعات هر پرواز از جمله زمان و محدوده را در سامانه مربوط پیش‌بینی کرده و انجام عملیات بدون ثبت و تأیید اطلاعات طرح پرواز را ممنوع می‌داند. در نتیجه، هر مأموریت باید از نظر زمان، مکان، ارتفاع، هدف و محدودیت‌های مرتبط جداگانه ارزیابی شود.

برای فرایندهای عملیاتی داخلی کاسپین، سامانه عملیات OPS استفاده می‌شود؛ این سامانه جایگزین مرجع حاکمیتی صدور مجوز نیست.

بیمه مسئولیت مدنی پیش از پرواز

ماده ۱۹ مالکان، بهره‌برداران یا کاربران را حسب مورد پیش از انجام پرواز مکلف به تنظیم قرارداد بیمه مسئولیت مدنی نسبت به اشخاص ثالث با شرکت بیمه‌گر معتبر می‌کند. بنابراین بیمه یک موضوع مستقل از سند مالکیت، گواهینامه و طرح پروازی است و باید در چک پیش از مأموریت کنترل شود.

محدوده‌های حساس، داده‌برداری و شرایط ویژه محل پرواز

ماده ۱۵ پرواز غیرمجاز بر فراز حریم‌های نظامی، انتظامی، امنیتی و دارای رده حفاظتی را ممنوع کرده است. ماده ۱۱ نیز برای برخی عملیات داده‌برداری از جمله فتوگرامتری، ژئوفیزیک، رادیومتری، مغناطیس‌سنجی، پایش طیف، گرانی‌سنجی، لیزرسنجی و مادون قرمز در مناطق تعیین‌شده، الزامات امنیتی ویژه مقرر می‌کند. تبصره ۲ ماده ۸ نیز برای عملیات پروازی در استان‌های تهران و البرز حکم اختصاصی دارد.

چک‌لیست تصمیم قبل از درخواست یا پرواز

1. مالک و وضعیت سند رسمی مالکیت پهپاد مشخص است؟
2. مشخصات فنی فعلی با سند و نوع کاربری مطابقت دارد؟
3. در فعالیت حرفه‌ای، بهره‌بردار دارای مجوز و صلاحیت مربوط است؟
4. کاربر هدایت‌کننده گواهینامه معتبر متناسب با فعالیت دارد؟
5. اطلاعات طرح پروازی برای زمان و محدوده مأموریت ثبت و تأیید شده است؟
6. بیمه مسئولیت مدنی معتبر وجود دارد؟
7. محدوده پرواز یا نوع داده‌برداری مشمول مجوز یا هماهنگی ویژه نیست؟
8. ریسک‌های عملیاتی، شرایط هوا، موانع و اقدامات اضطراری بررسی شده‌اند؟

منبع رسمی قانون

برای استناد حقوقی، متن رسمی قانون ساماندهی پرنده‌های هدایت‌پذیر از دور (پهپاد) غیرنظامی در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ملاک است.

آخرین بازبینی محتوایی: ۱۲ شهریور ۱۴۰۵. این راهنما جایگزین استعلام موردی از مرجع ذی‌صلاح یا بررسی آخرین وضعیت سامانه‌های اجرایی نیست.