پاسخ کوتاه
قانون ساماندهی پرندههای هدایتپذیر از دور (پهپاد) غیرنظامی در جلسه علنی ۱۴۰۴/۰۷/۰۶ مجلس شورای اسلامی تصویب و در ۱۴۰۴/۰۷/۰۹ به تأیید شورای نگهبان رسید. این قانون در ۲۲ ماده و ۱۷ تبصره، ساختار اصلی مالکیت، بهرهبرداری، گواهینامه کاربر، عملیات پروازی، نظارت، مسئولیت و ضمانت اجرا در حوزه پهپادهای غیرنظامی را تعیین میکند.
این صفحه قانون را مادهبهماده و کاربردی توضیح میدهد تا خواننده بتواند موضوع هر ماده را تشخیص دهد؛ برای استناد حقوقی، متن رسمی منتشرشده در مرکز پژوهشهای مجلس ملاک است.
ماده ۱ — تعاریف پایه و تفکیک نقشها
ماده ۱ هشت اصطلاح اصلی را تعریف میکند: پهپاد غیرنظامی، سازمان، مالک، بهرهبردار، عملیات پروازی، بهرهبرداری، کاربر و کارگروه. «سازمان» در این قانون سازمان هواپیمایی کشوری است. مالک شخصی است که سند رسمی مالکیت به نام او صادر شده؛ بهرهبردار شخص حقیقی یا حقوقی دارای مجوز برای بهکارگیری پهپاد و ارائه خدمات پروازی است؛ و کاربر شخص دارای گواهینامه معتبر است که هدایت پهپاد را بر عهده دارد.
اهمیت این ماده در این است که مالک، بهرهبردار و کاربر الزاماً یک شخص نیستند و هرکدام مسئولیت و سند متفاوتی دارند. عملیات پروازی نیز فقط لحظه پرواز نیست و اقدامات قبل، حین و بعد از پرواز، از برنامهریزی و اخذ مجوز تا اقدامات پس از مأموریت را دربر میگیرد.
ماده ۲ — پهپادهای مورد استفاده نهادهای خاص
ماده ۲ پهپادهای مورد استفاده وزارت اطلاعات، سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران را از نظر تأمین، نظارت، بهرهبرداری، کاربری، عملیات و هدایت تحت دستورالعملی خاص قرار میدهد که با همکاری نهادهای مقرر تهیه و به تصویب شورای عالی امنیت ملی میرسد. بنابراین این دسته از پهپادها مسیر عمومی موضوع سایر مواد را عیناً دنبال نمیکنند.
ماده ۳ — سیاستگذاری، هماهنگی و کارگروه پهپادهای غیرنظامی
شورای امنیت کشور مسئول سیاستگذاری اجرایی، هماهنگی و نظارت بر حسن اجرای قانون از طریق کارگروه است. تبصره ماده ۳ ترکیب کارگروه پهپادهای غیرنظامی را با ریاست دبیر شورای امنیت کشور و حضور نمایندگان مجموعهای از نهادهای نظامی، امنیتی، اجرایی و تخصصی مشخص میکند. این ساختار نشان میدهد تنظیمگری پهپاد صرفاً موضوع هوانوردی نیست و ابعاد صنعتی، ارتباطی، امنیتی و دفاعی نیز دارد.
ماده ۴ — ساخت، تولید، پروانههای فعالیت، آموزش و گواهینامه
ماده ۴ صدور مجوز ساخت و تولید انواع پهپاد غیرنظامی را با رعایت الزامات مقرر به وزارت صنعت، معدن و تجارت مرتبط میکند. فرایند قانونی شامل بررسیهای کیفری، امنیتی و ملاحظات دفاعی مقرر در متن قانون است.
تبصره ۱، صدور پروانه فعالیت در حوزههای آموزش، تعمیرات، بهرهبرداری و صدور گواهینامه کاربر هدایتکننده را بر عهده سازمان هواپیمایی کشوری قرار میدهد. تبصره ۳ نیز تعیین شاخصهای سلامت کاربر و بررسی شرایط جسمی و روانی اشخاص برای طی دورههای آموزشی در آموزشگاه دارای مجوز را پیشبینی میکند. ساخت و تولید بدون مجوز نیز طبق تبصره ۴ جرمانگاری شده است. تبصرههای دیگر به حمایت از بومیسازی، انتقال فناوری و سازوکار صادرات میپردازند.
ماده ۵ — واردات پهپاد و قطعات
اصل ماده ۵، واردات پهپاد غیرنظامی و قطعات مرتبط را محدود میکند و موارد استثنا را به نبود مشابه داخلی، کافی نبودن تولید داخل یا ضرورت واردات نمونه برای توسعه تولید دانشبنیان پیوند میدهد. در موارد مجاز نیز بررسیهای کیفری، امنیتی، دفاعی و انطباق با معیارهای ایمنی باید انجام شود و تشخیص وزارت صنعت، معدن و تجارت نقش دارد. برای واردات خارج از چهارچوب مقرر، ضمانت اجرای کیفری و مصادره کالا پیشبینی شده است.
ماده ۶ — سند رسمی مالکیت و شماره شناسایی یکتا
سند رسمی مالکیت باید شماره شناسایی یکتا، مشخصات فنی از جمله رنگ، بدنه، موتور و تجهیزات جانبی، اطلاعات هویتی مالک و نوع کاربری را دربر گیرد. تأیید مشخصات فنی و نوع کاربری توسط سازمان بر اساس اطلاعات سامانه انجام میشود و صدور سند رسمی مالکیت و شماره شناسایی یکتا با رعایت فرایند قانونی بر عهده فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است.
تبصره این ماده تعیین تعرفه هزینههای صدور سند و سایر مجوزهای قانون را به سازوکار پیشنهاد، تأیید و درج در بودجه سنواتی متصل میکند.
ماده ۷ — تغییر مشخصات فنی یا نوع کاربری
تغییر رنگ، بدنه، موتور، نوع کاربری یا نصب تجهیزات جانبی در پهپاد غیرنظامی باید با اجازه مرجع مقرر انجام و در سند جدید درج شود. انجام تغییر خارج از این فرایند، شخص را در معرض ضمانت اجرای مرتبط با ماده ۱۲ قرار میدهد. بنابراین مشخصات واقعی پرنده باید با مشخصات سند مالکیت منطبق بماند.
ماده ۸ — شرایط بهرهبرداری و انجام عملیات پروازی
ماده ۸ یکی از مهمترین مواد عملیاتی قانون است. بهرهبرداری و عملیات پروازی را به چهار پایه متصل میکند: مجوز بهرهبرداری، سند رسمی مالکیت پهپاد، گواهینامه معتبر کاربر و ثبت و تأیید اطلاعات طرح پروازی در سامانه مربوط.
تبصره ۱ راهاندازی سامانه ثبت و تأیید اطلاعات طرح پروازی شامل زمان و محدوده را پیشبینی کرده و پرواز بدون ثبت و تأیید اطلاعات طرح پرواز را ممنوع میداند. تبصره ۲ برای استانهای تهران و البرز حکم ویژه مقرر کرده است. تبصره ۳ به یکپارچهسازی درگاه مجوزها، تبصره ۴ به صلاحیت حرفهای بهرهبرداران خدماتی و نگهداری اطلاعات پروازی، و تبصره ۵ به سازوکار نظارت و مراقبت از محدودههای پروازی میپردازد.
ماده ۹ — مناطق مناسب پهپاد تفریحی و ورزشی
وزارت ورزش و جوانان مکلف شده است با رعایت قانون تعیین حریم حفاظتی ـ امنیتی اماکن و تأسیسات کشور و پس از اخذ تأیید سازمان، مناطق مناسب برای بهرهبرداری پهپاد تفریحی ـ ورزشی را تعیین کند. در نتیجه «تفریحی بودن» به معنی امکان پرواز آزاد در هر محل نیست.
ماده ۱۰ — رهگیری، مهار و دریافت داده پهپاد
ماده ۱۰ ستاد کل نیروهای مسلح را از طریق وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح مکلف میکند درباره سیاستگذاری اجرایی و طراحی و تولید سامانههای رهگیری و مهار و سامانه دریافت داده پهپادهای غیرنظامی، اعم از تولید داخل و وارداتی، اقدام کند. این ماده زیرساخت نظارت فنی بر پهپادها را پوشش میدهد.
ماده ۱۱ — عملیات دادهبرداری تخصصی
عملیات دادهبرداری برای اخذ اطلاعات مکانی در حوزههایی مانند نقشهبرداری فتوگرامتری هوایی، ژئوفیزیک هوایی، رادیومتری، مغناطیسسنجی، پایش طیف، گرانیسنجی، لیزرسنجی و مادون قرمز در مناطق مرزی و سایر مناطق موضوع تدابیر و مصوبات مربوط، نیازمند رعایت الزامات امنیتی تعیینشده و مجوز سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح تحت نظارت ستاد کل نیروهای مسلح است.
برای پروژههای نقشهبرداری و سنجش، این ماده باید جدا از الزامات عمومی ماده ۸ بررسی شود.
ماده ۱۲ — ممنوعیت معامله و نگهداری پهپاد فاقد سند رسمی
هر نوع معامله، واگذاری حق بهرهبرداری، توزیع، حمل و نگهداری پهپاد فاقد سند رسمی مالکیت ممنوع است و قانون برای آن ضمانت اجرا تعیین کرده است. تبصرههای ماده برای دارندگان پهپادهای فاقد سند پیش از تصویب قانون، مهلت و فرایند درخواست سند، وضعیت عذر موجه، نحوه تعیین تکلیف اشخاص فاقد صلاحیت، انتقال به فرد صلاحیتدار و امکان مجوز موقت تا زمان تعیین تکلیف را پیشبینی میکنند.
همچنین از تاریخ لازمالاجرا شدن قانون، پرواز پهپاد فاقد سند رسمی مالکیت ممنوع اعلام شده است مگر در حدود مجوز موقت موضوع تبصره مربوط.
ماده ۱۳ — پرواز بدون مجوزهای مقرر در قانون
پرواز پهپاد غیرنظامی بدون مجوزهای موضوع قانون در حریم هوایی کشور جرم است. قانون برای مرتبه اول و تکرار رفتار، ضمانت اجراهای متفاوتی در نظر گرفته و در زمان جنگ یا وضعیت امنیتی شدت مجازات را افزایش میدهد. تبصره ماده نیز مراجع اعلام وضعیت امنیتی در سطح محلی یا ملی را مشخص میکند.
ماده ۱۴ — کاربری نظامی یا جرائم علیه امنیت
اگر پرواز، معامله، تولید، واردات، حمل، نگهداری یا توزیع پهپاد با هدف کاربری نظامی یا ارتکاب جرائم علیه امنیت داخلی یا خارجی انجام شود، موضوع از تخلفات عادی حوزه پهپاد فراتر میرود و مرتکب بر اساس مقررات کیفری مرتبط با حداکثر مجازات آن جرم مواجه میشود.
ماده ۱۵ — پرواز بر فراز حریمهای نظامی، انتظامی و امنیتی
پرواز غیرمجاز بر فراز حریمهای نظامی، انتظامی، امنیتی و اماکن دارای رده حفاظتی ممنوع است و در صورت نبود مجازات شدیدتر، مجازات مشخصی دارد. نیروهای مسلح در صورت احراز چنین پروازی مطابق دستورالعملها و طرحهای ابلاغی اقدام کرده، پهپاد را توقیف و مرتکب را برای طی مراحل قانونی به مرجع قضایی ذیصلاح تحویل میدهند.
ماده ۱۶ — اقدام ضابطان در برابر پرواز غیرمجاز
ضابطان دادگستری در صورت مشاهده پرواز غیرمجاز مکلف به تشکیل پرونده، توقیف پهپاد و گواهینامه کاربر هستند. مسیر تحویل پرونده برای استانهای تهران و البرز و سایر استانها در قانون تفکیک شده و ادامه فرایند به مرجع قضایی ذیصلاح منتهی میشود.
ماده ۱۷ — مفقودی، سرقت یا حادثه پهپاد
در صورت مفقودی، سرقت یا حادثه منجر به انهدام یا عدم قابلیت بهرهبرداری، مالک، بهرهبردار یا کاربر حسب مورد باید در نبود عذر موجه، ظرف ۲۴ ساعت موضوع را به ردههای انتظامی گزارش کند؛ در صورت وجود عذر نیز پس از رفع آن گزارش الزامی است. رده انتظامی نیز مکلف به اعلام فوری گزارش به مراجع امنیتی مقرر در قانون است.
عدم گزارش بدون عذر موجه میتواند به توقیف سند مالکیت یا مجوز بهرهبرداری تا سقف تعیینشده در قانون و مجازات مقرر منجر شود. در مدت توقیف، معامله یا واگذاری حق بهرهبرداری ممنوع است.
ماده ۱۸ — مسئولیت خسارت و حریم خصوصی
مالک، بهرهبردار یا کاربر حسب مورد مسئول ورود و جبران خسارت مادی و معنوی ناشی از پهپاد به اشخاص، اموال عمومی و خصوصی و همچنین ورود به حریم خصوصی افراد است. این ماده نشان میدهد رعایت مقررات پرواز، مسئولیت مدنی ناشی از خسارت یا تعرض به حریم خصوصی را از بین نمیبرد.
ماده ۱۹ — بیمه مسئولیت مدنی اشخاص ثالث
مالکان، بهرهبرداران یا کاربران حسب مورد باید پیش از پرواز، قرارداد بیمه مسئولیت مدنی نسبت به اشخاص ثالث با شرکت بیمهگر معتبر تنظیم کنند. تبصره ماده نیز بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران را مکلف به فراهمکردن سازوکار اجرا برای تصویب در شورای عالی بیمه میکند.
ماده ۲۰ — بیمه کارکنان مأمور اجرای مواد ۱۵ و ۱۶
دستگاههای اجرایی و نیروهای مسلح مکلفاند کارکنان خود را در مأموریتهای مربوط به اجرای مواد ۱۵ و ۱۶ تحت پوشش بیمه مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث قرار دهند. این ماده ناظر بر مسئولیت مأموران در فرایند مقابله با پروازهای غیرمجاز است.
ماده ۲۱ — محدودیت فعالیت اتباع خارجی
واردات، صادرات، تولید، توزیع، تعمیر، تجهیز، حمل، نگهداری، معامله یا هر عمل حقوقی مفید انتقال مالکیت یا منافع پهپاد غیرنظامی توسط اتباع خارجی ممنوع اعلام شده و برای آن در صورت نبود مجازات شدیدتر، ضمانت اجرای کیفری مقرر شده است.
ماده ۲۲ — آییننامه اجرایی و آخرین وضعیت مستندات اجرایی
ماده ۲۲ وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح را مکلف میکند با همکاری وزارتخانههای راه و شهرسازی، کشور، اطلاعات و صنعت، معدن و تجارت آییننامه اجرایی قانون را تهیه کند تا پس از تأیید ستاد کل نیروهای مسلح به تصویب هیأت وزیران برسد.
در چرخه اجرایی، آییننامه با شماره ۲۵۵۷۵/ت۶۵۳۲۲هـ در ۱۴۰۵/۰۳/۲۰ ابلاغ شد. اصلاح آن در جلسه ۱۴۰۵/۰۵/۲۵ هیأت وزیران تصویب و تصویبنامه اصلاحی با شماره ۶۰۵۳۵ در ۱۴۰۵/۰۶/۰۷ ابلاغ شده است. چون در بازبینی فعلی پیوند مستقیم این دو سند در سامانه مرکز پژوهشهای مجلس بهطور قابل اتکا بازیابی نشد، برای رعایت سیاست منبع این پرتال، هیچ لینک بازنشر یا وبسایت غیررسمی برای آنها درج نمیشود.
منبع رسمی، تاریخ تصویب و شیوه استناد
متن پایه این راهنما بر اساس قانون مصوب ۱۴۰۴/۰۷/۰۶ مجلس شورای اسلامی تنظیم شده است. برای نقل، استناد یا تصمیم حقوقی، متن رسمی قانون در مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی را بررسی کنید.
این صفحه متن قانون را به زبان ساختاریافته و کاربردی توضیح میدهد، اما جایگزین نسخه رسمی، آییننامه لازمالاجرا، بخشنامه مرجع ذیصلاح یا مشاوره حقوقی پروندهمحور نیست.
آخرین بازبینی محتوایی: ۱۲ شهریور ۱۴۰۵.